hậu quả của thiếu máu thai kỳ

Livestream cùng bác sĩ: Hậu quả của thiếu máu thai kỳ và lời khuyên từ bác sĩ bệnh viện phụ sản hà nội

Thông thường trong thời kỳ mang thai xảy ra sự gia tăng hồng cầu non ở tủy và khối lượng hồng cầu tăng lên. Tuy nhiên, sự gia tăng lượng huyết tương không cân xứng làm giảm nồng độ Hb máu (chứng loãng máu trong thời kỳ mang thai).

Tổng quan về thiếu máu thai kỳ

Thiếu máu xảy ra ở một phần ba phụ nữ ở ba tháng cuối thai kỳ. Các nguyên nhân phổ biến nhất là: Thiếu sắt và thiếu Folate.

Theo thống kê của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, năm 2020, tỷ lệ phụ nữ mang thai thiếu máu là 25,6%. Tỷ lệ này có giảm nếu so sánh với năm 2015 (32,8%) nhưng vẫn ở mức cao và chưa đạt được mục tiêu đã đề ra (năm 2020 còn 15%).

Theo WHO, “Mọi lứa tuổi đều dễ bị tổn thương. Thiếu sắt làm suy giảm sự phát triển nhận thức của trẻ từ giai đoạn sơ sinh đến tuổi vị thành niên. Nó làm hỏng các cơ chế miễn dịch và có liên quan đến việc gia tăng tỷ lệ [bệnh tật].

Nhu cầu sắt tăng theo cấp số nhân trong thời kỳ mang thai để đáp ứng nhu cầu gia tăng của đơn vị tế bào thai, để mở rộng khối lượng hồng cầu của mẹ và bù đắp lượng sắt bị mất khi sinh. Ở hơn 80% quốc gia trên thế giới, tỷ lệ thiếu máu trong thai kỳ là > 20% và có thể được coi là một vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn. Tỷ lệ thiếu máu trong thai kỳ trên toàn cầu được ước tính là khoảng 41,8%.

Thiếu máu do thiếu sắt (IDA) không được chẩn đoán và không được điều trị có thể gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của bà mẹ và thai nhi. Thật vậy, thiếu sắt mãn tính có thể ảnh hưởng đến sức khỏe chung của người mẹ và dẫn đến mệt mỏi và giảm khả năng lao động. Do tác động bất lợi đáng kể đến kết quả của bà mẹ-thai nhi, việc nhận biết và điều trị sớm tình trạng lâm sàng này là cơ bản.

Do đó, các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm được khuyến khích từ ba tháng đầu tiên để đánh giá tình trạng sắt. Bổ sung sắt qua đường uống là phương pháp điều trị đầu tiên trong các trường hợp thiếu máu nhẹ.

Tuy nhiên, xem xét nhiều tác dụng phụ trên đường tiêu hóa thường dẫn đến việc tuân thủ điều trị kém, nên đánh giá các chiến lược điều trị khác. Đánh giá này nhằm cung cấp một cái nhìn tổng quan về bằng chứng hiện tại về việc quản lý IDA trong thai kỳ và các lựa chọn điều trị hiện có.

Nhu cầu tổng thể về sắt trong thời kỳ mang thai cao hơn đáng kể so với ở trạng thái không mang thai, mặc dù thời gian nghỉ ngơi tạm thời do mất sắt trong kỳ kinh nguyệt. Nhu cầu sắt tăng theo cấp số nhân trong thời kỳ mang thai để đáp ứng nhu cầu gia tăng của đơn vị tế bào thai, để mở rộng khối lượng hồng cầu của mẹ và bù đắp lượng sắt bị mất khi sinh. trong thai kỳ là > 20% và có thể được coi là một vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn. Tỷ lệ thiếu máu trong thai kỳ trên toàn cầu được ước tính là khoảng 41,8%.

Thiếu máu, thiếu sắt không được chẩn đoán và không được điều trị có thể có tác động lớn về sức khỏe bà mẹ và thai nhi. Thật vậy, thiếu sắt mãn tính có thể ảnh hưởng đến sức khỏe chung của người mẹ và dẫn đến mệt mỏi và giảm khả năng lao động. Nó cũng có thể gây xanh xao, khó thở, đánh trống ngực, nhức đầu, chóng mặt và cáu kỉnh. Có bằng chứng cho thấy mối tương quan đáng kể giữa mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu máu, sinh non và sinh con nhẹ cân, hạn chế tăng trưởng trong tử cung, tình trạng thiếu sắt sơ sinh, tiền sản giật và xuất huyết sau sinh,…

nguy cơ sinh non
Thiếu máu thai kỳ có thể dẫn đến nguy cơ sinh non

Thiếu máu do thiếu sắt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản

Phụ nữ được biết là có tỷ lệ thiếu sắt cao hơn nhiều so với nam giới ở cùng độ tuổi; Tỷ lệ nhiễm cao hơn nam khoảng 10 lần. Sự khác biệt này chủ yếu là do mất máu thường xuyên trong kỳ kinh nguyệt, thường liên quan đến lượng sắt thấp. Trẻ em gái vị thành niên đặc biệt dễ bị tình trạng này do nhu cầu sắt tăng cao để tăng trưởng nhanh và mất máu trong kỳ kinh nguyệt.

Hơn nữa, một số điều kiện có thể đóng một vai trò quyết định trong việc dẫn đến tình trạng thiếu sắt ở phụ nữ

Tác động lâm sàng của thiếu sắt ở phụ nữ

Sắt là một nguyên tố thiết yếu tham gia vào các chức năng sinh lý khác nhau và các hoạt động tế bào. Nó đại diện cho một đồng yếu tố cho nhiều enzym, và nó tham gia vào quá trình vận chuyển oxy bởi hemoglobin (Hb) trong các tế bào hồng cầu và cả trong các quá trình tế bào khác nhau, bao gồm tổng hợp DNA và các phản ứng oxy hóa khử. Hơn nữa, nó còn ảnh hưởng đến sự phát triển và chức năng của não.

Mức độ sắt không đủ sẽ quyết định sự giảm chức năng của enzym và sản xuất tế bào hồng cầu thấp, do đó làm giảm cung cấp oxy cho các mô. Do những tác động này, thiếu sắt và IDA có thể gây ra một loạt các tác động về thể chất và nhận thức. Biểu hiện lâm sàng của thiếu sắt/IDA thường được đặc trưng bởi các triệu chứng khác nhau bao gồm mệt mỏi, khó chịu, suy nhược, rụng tóc và kém sự tập trung và hiệu quả công việc dựa trên mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh.

Thiếu máu thai kỳ có thể khiến mẹ bầu mệt mỏi

Thiếu máu do thiếu sắt ở phụ nữ mang thai

IDA là một tình trạng thường xuyên trong thời kỳ mang thai. Tỷ lệ thiếu máu, thiếu sắt trong thai kỳ trên toàn cầu được ước tính là khoảng 41,8%. Tuy nhiên, tỷ lệ thiếu sắt không thiếu máu vẫn chưa được biết rõ. Nhu cầu tổng thể về sắt trong thời kỳ mang thai cao hơn đáng kể so với giai đoạn không mang thai, mặc dù thời gian nghỉ ngơi tạm thời do mất sắt trong kỳ kinh nguyệt. Điều này là do nhu cầu sắt tăng cao nên vẫn xảy ra tình trạng thiếu máu, thiếu sắt.

Trong quá trình mang thai, nhu cầu sắt có sự thay đổi với xu hướng ngày càng tăng. Trên thực tế, nhu cầu sắt thấp hơn trong tam cá nguyệt đầu tiên (0,8 mg/ngày) và nhu cầu cao hơn nhiều trong tam cá nguyệt thứ ba (3,0–7,5 mg/ngày). Khi bắt đầu mang thai, khoảng 40% phụ nữ có lượng dự trữ sắt thấp hoặc không có, và có tới 90% phụ nữ có lượng dự trữ sắt < 500 mg, tức là không đủ để hỗ trợ nhu cầu sắt tăng lên.

Thiếu máu, thiếu sắt thường phát triển trong thai kỳ ngay cả ở các nước phát triển, cho thấy khả năng thích ứng sinh lý thường không đủ để đáp ứng các yêu cầu gia tăng và lượng sắt cung cấp thường thấp hơn nhu cầu dinh dưỡng.

Hậu quả của bệnh thiếu máu do thiếu sắt đối với bà mẹ và thai nhi

Phụ nữ mang thai bị thiếu máu, thiếu sắt có các triệu chứng khác nhau, bao gồm xanh xao, khó thở, đánh trống ngực, rụng tóc, đau đầu, chóng mặt, chuột rút ở chân, không chịu được lạnh, chóng mặt và cáu kỉnh. IDA cũng có thể dẫn đến giảm điều nhiệt, mệt mỏi, kém tập trung, giảm khả năng lao động, giảm sản xuất sữa mẹ và cạn kiệt nguồn dự trữ sắt của mẹ trong thời kỳ hậu sản. phụ nữ không bị thiếu sắt. Mệt mỏi và trầm cảm, do thiếu máu, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ mẹ con.

Ngoài ra, phụ nữ mang thai với IDA có nguy cơ phát triển các biến chứng như tăng nhạy cảm với nhiễm trùng, suy tim mạch, sản giật, nguy cơ xuất huyết cao hơn sốc, hoặc cần truyền máu chu sinh trong trường hợp mất máu nhiều. Nguy cơ tử vong mẹ có mối tương quan trực tiếp với mức độ nghiêm trọng của IDA.

Thiếu máu, thiếu sắt có liên quan đến việc tăng nguy cơ sinh con nhẹ cân và sinh non, đặc biệt là trong trường hợp thiếu sắt xảy ra trong ba tháng đầu và ba tháng cuối của thai kỳ. Tuy nhiên, trong các trường hợp thiếu máu khác, những nguy cơ này đã được nhấn mạnh. Ngược lại, ở phụ nữ mang thai trong tam cá nguyệt thứ ba, nguy cơ sinh non giảm rõ rệt. Sự gia tăng sinh non ở phụ nữ mang thai cũng liên quan đến mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu máu. Trong trường hợp thiếu máu vừa hoặc nặng, nguy cơ tăng gần gấp đôi, trong khi thiếu máu nhẹ, nguy cơ tăng lên khoảng 10–40%

IDA trong thời kỳ mang thai có thể dẫn đến các vấn đề về nhau thai, chết trong tử cung, nhiễm trùng và dự trữ sắt thấp ở trẻ sơ sinh. Sắt đóng một vai trò quan trọng như một đồng yếu tố của các enzym và protein liên quan đến quá trình phát triển của hệ thần kinh trung ương. Do đó, thiếu sắt có thể dẫn đến những hậu quả đáng kể như: Làm tăng nguy cơ kém nhận thức, vận động, hoạt động xã hội – tình cảm và cản trở sự phát triển sinh lý thần kinh,…

Thiếu sắt có thể xảy ra cả ở nước phát triển
Thiếu máu thai kỳ có thể xảy ra cả ở nước phát triển

Làm thế nào để bổ sung sắt cho phù hợp?

Trên thị trường hiện nay có không ít hơn 6 loại chế phẩm của sắt được áp dụng để bổ sung cho con người nói chung và đặc biệt là với phụ nữ có thai. Tuy nhiên rằng mỗi dạng hoạt chất của sắt sẽ có những ưu và nhược điểm riêng, các dạng bào chế về sau sẽ dần dần cải thiện được những nhược điểm vốn có của sắt ở dạng bào chế có trước

Mặc dù lượng sắt thường xuyên trong chế độ ăn uống là quan trọng để duy trì mức độ đầy đủ, nhưng khi bạn thiếu chất sắt, có thể khó tiêu thụ đủ để đưa lượng sắt dự trữ trở lại bình thường chỉ từ chế độ ăn uống. Đây là lý do tại sao việc bổ sung sắt qua đường uống thường được khuyến khích để tăng lượng sắt dự trữ trong cơ thể.

Tuy nhiên, các tác dụng phụ thường gặp liên quan đến nhiều dạng sắt bao gồm: buồn nôn, khó tiêu, táo bón và tiêu chảy. Điều này là do với nhiều dạng sắt, có những chế phẩm, dạng bào chế của sắt không được tối ưu hóa hấp thu. Ngoài ra, việc bổ sung cùng lúc canxi và sắt cùng một lúc sẽ làm hạn chế hấp thu. Vì vậy, bạn nên bổ sung sắt và canxi cách xa tối thiểu 30 phút để tối ưu hóa hấp thu.

Với nhiều dạng sắt, cấu trúc bị phá vỡ trong đường tiêu hóa nên phần lớn sắt không được hấp thu. Phần không được hấp thụ này có thể làm thay đổi niêm mạc ruột và hệ vi sinh (hỗn hợp các sinh vật sống trong ruột), dẫn đến tình trạng táo bón.

Hiện nay xuất hiện thêm một dạng bào chế khác của sắt là sắt Ferrochel với nhiều lợi ích và tính năng được cải thiện. So với sắt vô cơ, Ferrochel (Ferrous Bisglycinate Chelate) có tính khả dụng sinh học cao hơn và ít gây khó chịu cho dạ dày hơn. Nhiều thuộc tính độc đáo của Ferrochel hỗ trợ vai trò vượt trội của nó như một chất bổ sung sắt cho con người như:

  • Giảm đau bụng.
  • An toàn hơn muối sắt điển hình.
  • Khả dụng sinh học (dễ hấp thụ).
  • Không phản ứng với các chất dinh dưỡng khác.
  • Phân tử nhỏ, ổn định, không có điện tích ion.

Ferrochel (sắt amin) là một sản phẩm sắt được chelat hóa hoàn toàn, duy nhất được hình thành bằng cách liên kết sắt với hai phân tử glycine hữu cơ. Hầu hết sắt mang điện tích dương, nhưng quá trình chelation đã được cấp bằng sáng chế khiến Ferrochel trung hòa về mặt ion, do đó nó không làm mất tác dụng hoặc ngăn chặn sự hấp thụ của các chất dinh dưỡng khác.

Trong nghiên cứu lâm sàng so sánh sắt vô cơ với Ferrochel, những người tham gia nghiên cứu báo cáo ít trường hợp khó chịu đường tiêu hóa với Ferrochel hơn so với sắt sulfat.

Ngoài ra, theo một nghiên cứu được công bố thì hiệu quả tương đối của việc bổ sung hàng ngày thiếu sắt trong thời kỳ mang thai bằng cách sử dụng 15mg/ngày sắt từ sắt amin giúp cải thiện tình trạng thiếu sắt và hầu như không xuất hiện tác dụng phụ.

bổ sung sắt amin
Thiếu máu thai kỳ nên bổ sung sắt amin thay vì sắt thông thường

Nghiên cứu về Chelated và Sắt không Chelated

Một nghiên cứu liên quan đến phụ nữ mang thai bị thiếu sắt, được xuất bản bởi Tạp chí Y học Chu sinh, đã phát hiện ra rằng không có sự khác biệt giữa những người tham gia nghiên cứu được cung cấp sắt amin và những người được cung cấp sắt sulfat về liều lượng uống. Tuy nhiên sự hấp thu của những người uống sắt amin sẽ tốt hơn và tác dụng phụ rất ít khi xảy ra.

Một nghiên cứu khác năm 2014 cho thấy rằng 30 miligam sắt amin được dùng trong 90 ngày cũng có hiệu quả tương tự như sulfat sắt trong việc duy trì mức sắt bình thường ở trẻ em trong độ tuổi đi học có nồng độ sắt thấp (không bị thiếu máu).

Một nghiên cứu năm 2013 về trẻ em mẫu giáo đã phát hiện ra rằng cả nhóm sắt sulfat (sắt thông thường) và nhóm sắt amin (sắt được chelat hóa) đều cho thấy các phản ứng bất lợi như nhau. Tuy nhiên, sắt amin sẽ gây ra những bất lợi hơn và làm tăng nồng độ ferritin cao hơn. Điều này chứng minh rằng, sắt amin hấp thu tốt hơn và tác dụng phụ ít xảy ra hơn. Vì vậy, gần đây nhiều mẹ bầu lựa chọn sử dụng sắt amin nhiều hơn/

Vậy sẽ ra sao nếu chúng ta dùng quá liều

Theo Mayo Clinic, các triệu chứng của quá liều sắt có thể bao gồm sốt, buồn nôn, co thắt dạ dày, đau bụng dữ dội, nôn mửa dữ dội (có thể ra máu) và các triệu chứng muộn của quá liều sắt.

Ngoài ra, một người có thể cảm thấy môi, móng tay và lòng bàn tay có màu hơi xanh, da nhợt nhạt, da sần sùi, co giật (động kinh), thở nông, nhanh, mệt mỏi và suy nhược (nghiêm trọng hơn bình thường) và mạch đập nhanh (mạch yếu).

Nếu các triệu chứng ngộ độc được ghi nhận khi một người đang dùng chất bổ sung sắt, cần được cấp cứu ngay lập tức.

co thắt dạ dày
Mẹ bầu bị thiếu máu thai kỳ nhưng bổ sung sắt quá liều có thể gây co thắt dạ dày

Làm cách nào để cải thiện tình trạng thiếu máu thiếu sắt?

Để kiểm soát tình trạng thiếu máu, thiếu sắt và thiếu vi chất dinh dưỡng mẹ bầu cần chủ động có chế độ ăn đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng, bổ sung viên sắt và acid folic, kiểm soát tình trạng nhiễm ký sinh trùng đường ruột và sốt sét, cụ thể:

  • Sắt có nhiều trong thịt bò, cá, gan, lòng đỏ trứng, đậu đỗ, rau ranh…
  • Sắt từ thức ăn nguồn gốc động vật sẽ hấp thu tốt hơn sắt từ nguồn gốc thực vật.
  • Trứng gà là nguồn thực phẩm dồi dào chất dinh dưỡng như protein, canxi, photpho, sắt, chất khoáng và nhiều vitamin có lợi cho sự phát triển của thai nhi cũng như sức khỏe của thai phụ. Đặc biệt hầu như các chất dinh dưỡng trong quả trứng gà đều tập trung ở lòng đỏ. Mỗi tuần mẹ bầu có thể ăn từ 3-4 quả trứng gà.
  • Ngoài việc lựa chọn các thực phẩm giàu chất sắt từ nguồn thức ăn động vật, còn cần phối hợp với các loại trái cây tươi giàu vitamin C sau bữa ăn như: Cam, bưởi, thanh long, táo… sẽ giúp hấp thu sắt tốt hơn.
  • Hạn chế những chất ức chế hấp thu sắt như: tannin, phytat có trong ngũ cốc thô, trà…
  • Cần tránh dùng chung thuốc sắt với canxi; hay sắt và thuốc chống loét dạ dày sẽ làm giảm hấp thu sắt (những thuốc trên khi kết hợp với nhau cần uống cách nhau ít nhất 30 phút và tốt nhất là 2 giờ). Không dùng chung thuốc chứa sắt với trà, cà phê hay sữa sẽ làm giảm hấp thu sắt.
  • Cần thực hiện uống viên sắt và acid folic theo hướng dẫn quốc gia về phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng. Đây là lý do tại sao trong mỗi viên Befoma của Aplicaps đều chứa Sắt và Quatrefolic đi kèm, để tối ưu hóa sự hấp thu của sắt và acid folic, với mong muốn đem lại những gì tốt nhất cho bầu. Ngoài ra, Befoma chứa sắt amin hạn chế tác dụng phụ như táo bón và tối ưu hóa hấp thu hơn rất nhiều so với sắt sulfat.
Thiếu máu thai kỳ
Mẹ bầu bị thiếu máu thai kỳ nên bổ sung sắt bằng Befoma

Hỏi – Đáp

1. Bác sĩ cho em hỏi chút ạ, em siêu âm lúc 14-15 tuần bác sĩ siêu âm họ bảo TÚI THAI NẰM SÁT CỔ TỬ CUNG và bây giờ em đang 21 tuần vẫn vậy, bác sĩ siêu âm họ nói là 3 tháng cuối hạn chế đứng và phải đẻ mổ chứ không đẻ thường được, bác sĩ cho em xin lời khuyên được không ạ, TÚI THAI NẰM SÁT CỔ TỬ CUNG có ảnh hưởng gì không?

Thực tế, bạn cần phải xem vị trí bánh rau bám chủ yếu ở đâu. Trong trường thai nằm sát cổ tử cung nhưng vị trí bánh rau bám ở đáy tử cung thì dần dần em bé to ra, đồng thời tử cung to ra. Khi đó, bánh rau sẽ dần dần kéo em bé đi lên và tránh được nguy cơ liên quan đến sinh non. Trong trường hợp bánh rau bám ở vị trí thấp, mép tử cung thì nguy cơ sinh non cao hơn.

2. Cho em hỏi tuần thứ mấy thì bắt đầu thai máy cảm nhận được em bé ạ. Em tập đầu được 17 tuần rồi mà chưa thấy gì?

Thông thường 20 hoặc 22 tuần trở lên thì thai máy mới có thể cảm nhận được em bé, rõ nhất là từ 22 tuần. Vì vậy 17 tuần thai máy vẫn chưa cảm nhận được em bé.

3. Em bị mang gen thalassemia mà em bé được 8 tháng mới đi khám bị thiếu máu thì có lên đi huyết học xét nghiệm gen đó không?

Thalassemia là tình trạng bệnh lý nếu như nó xảy ra nặng nề sẽ là sảy thai, thai lưu liên tiếp, nhẹ nhàng hơn là em bé có thể được sinh ra nhưng sẽ phải đi truyền máu cả đời.

Khi bạn mang gen thalassemia thì cần xem chồng có mang gen này hay không. Vì nếu cả hai vợ chồng đều mang gen thalassemia thì con sinh ra có tỷ lệ 25% mang gen này. Nếu chồng không mang gen thalassemia thì con có thể không bị ảnh hưởng gì cả. Tuy nhiên, bạn cần theo dõi quá trình phát triển của thai nhi và không nên lo lắng quá ảnh hưởng đến sức khỏe.

4. Em đi làm xét nghiệm máu ở tuần 12. Bác sĩ bảo e bị thiếu máu, suy giảm hồng cầu, nghi ngờ có nguy cơ mắc bệnh tan máu bẩm sinh ở dạng nhẹ. Bác sĩ thì bảo em nên đi chọc ối nhưng em có nghe nói chọc ối không tốt cho thai ạ, không biết có cách nào khác không bác sĩ, em có thể làm nipt thay cho chọc ối không?

Trường hợp của bạn, nipt không thay thế được phương pháp chọc ối. Chọc ối có thể có nguy cơ không mong muốn, nhưng với sự phát triển của y tế hiện nay thì các nguy cơ đó xảy ra không nhiều. Vì vậy, bạn nên chọc ối để kiểm tra và nipt sẽ không tìm ra được gen của thalassemia.

Dược sĩ Anh Thư

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.